Günlük hayatta iş yapılmasını kolaylaştıran , kuvvetin yön ve büyüklüğünü değiştiren , çok az parçadan oluşan ve tek bir kuvvet çeşidini kullanan araçlara basit makineler denir . 2 ya da daha fazla basit makine kullanılarak yapılan makinelere bileşik makine denir .
Bütün basit makineler için geçerli kural :
” Kuvvet x Kuvvet Kolu = Yük x Yük Kolu ”
BASİT MAKİNELERİN ÖZELLİKLERİ ;
* İş kolaylığı sağlarlar .
* Basit makineler tek bir kuvvet çeşidini kullanır . Basit makineye uygulanan kuvvete giriş kuvveti , basit makineden elde edilen kuvvete çıkış kuvveti denir . Makineye giriş kuvveti uygulandığında makineden çıkış kuvveti elde edilir .
* Basit makineler kuvvetin yönünü , doğrultusunu ve büyüklüğünü değiştirebilirler .
* Bir basit makinede kuvvetten ne kadar kazanç varsa , yoldan da aynı oranda kayıp vardır . Kuvvetten de ne kadar kayıp varsa , yoldan da aynı oranda kazanç vardır .
* Basit makinelerde hiçbir zaman yapılan işten ya da harcanan enerjiden kazanç sağlanmaz . Sadece üzerine uygulanan kuvvetin yönünü ve büyüklüğünü değiştirerek işin yapılma hızını değiştirir , iş yapma kolaylığı sağlar .
* Basit makinelere aktarılan bir enerji türü , başka bir enerji türüne dönüştürülebilir .
Etiket: fen bilimleri
Dişli Çarklar
Dönme yönünü , dönme sayısını , dönme hızını değiştiren , kuvvetin ve hareketin iletilmesini ve aktarılmasını sağlayan basit makinelerdir . Dişli çarklar birçok alanlarda kullanılmaktadır .
Örneğin ; fabrikalarda makinelerde , arabaların viteslerinde , saatlerde , değirmenlerde , su motorlarında , mikserlerde , asansörlerde , matkaplarda ve bisikletlerde kullanılmaktadır.
NOT
* Merkezleri farklı dişli çarklarda dönüş sayıları yarıçapları ve diş sayıları ile ters orantılıdır .
* Merkezleri aynı olan dişli çarklarda dönüş yönleri ve dönüş sayıları eşittir .
Çıkrık Nedir ?
Sabit bir dönme ekseni etrafında serbestçe dönebilen silindir seklindeki cismin oluşturduğu basit makineye çıkrık denir.
Kuvvetten kazanç , yoldan kayıp sağlar .
Kuvvet kazancının büyük olması için kuvvet kolunun yani çıkrık kolunun uzun olması gerekir .
Örneğin ;
* Kuyudan su çekme
* İp eğirmek
* Tornavida
* Direksiyon
* İngiliz anahtarı
* Anahtar
* Vana
Kaldıraçlar
Sabit bir nokta etrafında serbestçe dönebilen sistemlere kaldıraç denir. Kuvvet kolu ne kadar uzunsa kuvvet kazancı o kadar fazla olur ve yükü kaldırmak için daha az kuvvet uygulanır . Kaldıraçlar , desteğin , yükün ve uygulanan kuvvetin bulunduğu yere göre 3 çeşittir .
1 – Tip kaldıraç ( kuvvet ortada ) Tek taraflı kaldıraç
Yük kolu kuvvet kolundan büyük olduğu için , kuvvetten kayıp , aynı oranda yoldan kazanç vardır . Bu tip kaldıraçlar da asla kuvvet kazancı yoktur . İş kolaylığı sağlamak için kullanılırlar .
2 – Tip kaldıraç ( yük ortada ) Tek taraflı kaldıraç
Bu tip kaldıraçlar da her zaman kuvvet kazancı vardır . Ağır yükleri daha küçük kuvvetlerle kaldırmak için kullanılabilir . Kuvvetten kazanç , aynı oranda yoldan kayıp vardır .
Örneğin ;
* Fındık kıracağı
* Ceviz kıracağı
* El arabası
* Menteşeli kapılar
* Gazoz açacağı
3 – Tip kaldıraç ( destek arada ) Çift taraflı kaldıraç
Bu tip kaldıraçlar da destek kuvvetten ne kadar uzak olursa ya da yüke ne kadar yakın olursa yükü kaldırmak için o kadar az kuvvet uygularız . Az kuvvetle çok iş yapmış oluruz .
Örneğin ;
* Makas
* Pense
* Kerpeten
* Tahterevalli
* Keser ( çivi çekilirken )
* Eşit kollu terazi
* Kayık küreği
* Tırnak makası
Açık Hava Basıncı Nelere Bağlıdır
* Yerden yukarı çıkıldıkça açık hava basıncı azalır .
* Yüksek dağlara çıkıldığında havanın yoğunluğu azalır , bu nedenle basınçta azalır .
Gazların Basıncı
* Gazlar da sıvı basıncına benzer şekilde yüzeye bir basınç uygularlar .
* Gazlar bulundukları kabın tamamını doldurur , bu nedenle içinde bulundukları kabın her tarafına basınç uygularlar .
* Gazlar da sıvılar gibi akışkandır .
* Gazlar içerisinde bulunan cisimlere basınç uygularlar .
* Atmosferin üzerimize uyguladığı basınca acık hava basıncı denir .
* Açık hava basıncını bulan bilim insanı Toriçelli ’ dir .
* Deniz seviyesinde 0 °C de açık hava basıncını 76 cm – Hg
(Cıva) ölçmüştür .
Baz Nedir ?
Suda çözündüğünde OH– iyonu veren maddelere baz adı verilir .
Bazların özellikleri
1- Kırmızı turnusol kağıdını maviye çevirir
2 – Tatları acıdır ( Sabun gibi )
3 – Metallere etki etmez ancak amfoter metallerle ( Zn, Al ) kuvvetli asitler etki eder
4 – Sulu çözeltileri elektrik akımını iletir
5 – Ele kayganlık hissi verir
6 – Asitlerle tepkimeye girerek tuz ve su oluşturur
7 – pH değerleri 7 den büyüktür
8 – Sulu çözeltilerin de OH– iyonu oluşturur
9 – Cam ve porseleni aşındırır
NOT
Bazı bileşikler yapılarında OH– iyonu içermesine rağmen baz değildir .
CH3COOH baz değil asittir
Bazı bileşiklerin yapısında OH– iyonu içermemesine rağmen bazdır .
NH3 baz özellik gösterir.
Önemli Bazlar
NaOH ===> Na+ + OH– ===> Sodyum hidroksit
KOH ===> K+ + OH– ===> Potasyum hidroksit
Mg(OH)2 ===> Mg+2 + 2OH– ===> Magnezyum hidroksit
Ca(OH)2 ===> Ca+2 + 2OH– ===> Kalsiyum hidroksit
NH3 + H2O ===> NH4+ + OH– ===> Amonyak
Asit Nedir ?
Suda çözündüğünde H+ iyonu oluşturan maddelere asit adı verilir .
Asitlerin Genel Özellikleri
1 – Mavi turnusol kağıdını kırmızıya çevirir
2 – Tatları ekşidir ( Limon gibi )
3 – Metaller ile tepkimeye girerek ( H2 ) hidrojen gazının açığa çıkarır . Bu nedenle metal kaplarda saklanmaz
4 – Sulu çözeltileri elektrik akımını iletir
5 – Tahrip edici özelliğe sahiptir ( Mermeri aşındırır , kumaşı deler , deriyi yakar )
6 – Bazlarla tepkimeye girerek tuz ve su oluşturur
7 – pH değerleri 7 den küçüktür
8 – Sulu çözeltilerinde H+ iyonu oluşturur
Not
Asitlerin genel olarak yapısında hidrojen olduğu gözlenir . Ancak bazı özel durumlar vardır
NH3 , CH4 , H2O bileşiklerin hidrojen olmasına rağmen asit değildir .
Önemli Asitler
HCl ===> H+ + Cl– ===> Hidro klorik asit
HNO3 ===> H+ + NO3– ===> Nitrik asit
H2SO4 ===> 2 H+ + SO4-2 ===> Sülfürik asit
Power of Hydrogen ( pH ) Nedir ?
Bir çözeltinin asit yada baz olma derecesi pH derecesi ile ölçülür . pH cetveli 0-14 arasında değişmektedir . 0-7 arası asit , 7-14 arası baz özelliktedir . 7 pH değeri ise nötrdür .
pH değeri 3 den küçük olanlar kuvvetli asit , pH değeri 12 den büyük olanlar kuvvetli bazdır .
Geri Dönüşümde Ayrıştırma Önemi Nedir ?
Geri dönüşümde en önemli nokta kaynağında ayrıştırmadır . Kaynağında ayrıştırılmayan atıklar kirlendikleri için artık geri dönüştürülemez hale gelmektedir . Bu nedenle yağlanmış kağıt , kirlenmiş plastik geri dönüştürülemez .
Bazı geri dönüşüm tesislerinde çöp içerisinde bulunan , geri dönüşüm maddelerinin ayırımı yapılmaktadır . Fakat bu oldukça zahmetli ve zor bir işlemdir . Bu nedenle geri dönüşümü yapılacak maddelerin kaynağında ayrıştırılması şarttır .
Geri dönüşüm için ayrı ayrı kutularının yaygınlaşması gerekmektedir . Çöpe atılan geri dönüşüm atığı artık geri dönüştürülemez .
Katı atıkların büyük kısmını ambalaj atıkları oluşturmaktadır . Ambalaj atıklarına örnek olarak pet şişeler , cam şişeler , karton kutular , teneke kutular verilebilir .